Zaraza ziemniaczana na pomidorach postępuje bardzo szybko – w sprzyjających warunkach może zniszczyć rośliny w ciągu kilku dni. Usuń porażone części od razu, ogranicz wilgoć na liściach i oceń, czy krzak nadaje się jeszcze do ratowania.
Jak rozpoznać zarazę ziemniaczaną?
Chorobę wywołuje Phytophthora infestans, patogen atakujący rośliny z rodziny psiankowatych, przede wszystkim pomidory i ziemniaki. Najszybciej rozwija się przy wilgotnej, deszczowej pogodzie oraz w słabo wietrzonych tunelach i szklarniach. Pierwsze objawy łatwo przeoczyć, dlatego sprawdź liście, pędy i owoce:
| Część rośliny | Objaw | Interpretacja |
|---|---|---|
| Liście | Szare lub brunatne, nieregularne plamy, często z białawym nalotem na granicy zdrowej i chorej tkanki | Typowy początek zarazy, szczególnie gdy liście długo pozostają mokre |
| Pędy | Brunatne, ciemniejące fragmenty i zamierające pojedyncze pędy | Infekcja przenosi się poza liście i szybko osłabia całą roślinę |
| Owoce | Wypukłe, brunatne zmiany, często w części wierzchołkowej, zgnilizna sięgająca miąższu | Owoc zwykle przestaje rosnąć i nie nadaje się do uratowania |
Białawy nalot nie zawsze jest widoczny, szczególnie przy suchej pogodzie. Sama obecność szarych, szybko ciemniejących plam powinna jednak skłonić do natychmiastowego działania.
Co zrobić natychmiast po zauważeniu objawów?
Najpierw ogranicz źródło infekcji. Pracuj w suchy dzień, a po kontakcie z chorą rośliną umyj ręce i narzędzia, ponieważ zarodniki mogą przenosić się na sprzęcie, obuwiu i kroplach wody.
W pierwszych godzinach wykonaj następujące czynności:
- Usuń wszystkie liście, pędy i owoce z widocznymi plamami.
- Wytnij także fragmenty znajdujące się tuż przy chorej tkance, pozostawiając zdrową część pędu.
- Nie dotykaj porażonymi częściami sąsiednich, zdrowych krzaków.
- Wynieś resztki poza warzywnik i wyrzuć je zgodnie z lokalnymi zasadami utylizacji.
Porażonych liści, pędów i owoców nie wrzucaj do kompostownika. Resztki mogą podtrzymywać infekcję i stać się źródłem problemu w kolejnych uprawach.
Jeśli większość liści i pędów jest już brunatna, owoce gniją, a roślina wyraźnie zamiera, oprysk zwykle nie cofnie choroby. Taki krzak należy usunąć w całości, razem z opadłymi resztkami, aby nie zakażał pozostałych pomidorów.
Naturalne opryski czy fungicyd?
Preparaty naturalne, takie jak roztwory sody, drożdży czy środki na bazie naturalnych składników, mogą wspierać profilaktykę albo ograniczyć rozwój choroby przy pierwszych, pojedynczych zmianach. Nie są jednak pewnym ratunkiem przy silnej infekcji. Gdy plam przybywa z dnia na dzień, potrzebny jest zarejestrowany fungicyd stosowany zgodnie z etykietą.
W ochronie zapobiegawczej stosuje się między innymi preparaty miedziowe. W dostarczonych zaleceniach wymieniono Miedzian 50 WP i Miedzian Extra 350 SC w stężeniu 0,3%, ale przed użyciem zawsze sprawdź aktualną etykietę konkretnego produktu, zakres zastosowania, dawkę, okres karencji i zasady bezpieczeństwa. Przy pierwszych objawach można rozważyć także środek dopuszczony do takiego zastosowania, na przykład preparat zawierający azoksystrobinę.
Jeżeli oprysk jest konieczny, postępuj w tej kolejności:
- Usuń porażone części roślin i wynieś je z uprawy.
- Wybierz preparat z aktualną etykietą dopuszczającą zastosowanie na pomidorach przeciw zarazie.
- Przygotuj ciecz i wykonaj zabieg dokładnie według instrukcji producenta.
- Przeprowadź oprysk w warunkach wskazanych na etykiecie, z dala od aktywności pszczół i przy użyciu wymaganych środków ochrony osobistej.
- Przestrzegaj okresu karencji przed zbiorem owoców.
Jak ograniczyć ryzyko nawrotu?
Patogen potrzebuje wilgoci utrzymującej się na liściach, pędach lub owocach. Dlatego sposób prowadzenia uprawy ma duże znaczenie, szczególnie po okresie deszczowej pogody.
Najważniejsze zasady są następujące:
- Podlewaj bezpośrednio przy podłożu, a nie po liściach, najlepiej rano.
- W tunelu lub szklarni regularnie wietrz, aby ograniczyć skraplanie pary wodnej.
- Usuń dolne liście dotykające gleby i zastosuj ściółkę, która ograniczy kontakt rośliny z podłożem.
- Nie sadź pomidorów tuż obok ziemniaków i usuwaj chwasty z rodziny psiankowatych.
- Po sezonie usuń chore resztki z grządek, donic, szklarni i tunelu.
- Stosuj zmianowanie, zachowując możliwie długą przerwę, najlepiej około czterech lat, przed ponowną uprawą pomidorów lub ziemniaków w tym samym miejscu.
Odmiany tolerancyjne mogą wolniej ulegać infekcji, ale żadna odmiana nie daje pełnej gwarancji ochrony. Gdy objawy ograniczają się do kilku liści, szybkie usunięcie zmian i poprawa warunków często pozwalają zachować część plonu. Przy rozległych zmianach na owocach i całych pędach lepiej usunąć roślinę niż pozwolić, by zakażała kolejne krzaki.
