Sadzenie lilaka pospolitego, potocznie nazywanego bzem, nie jest trudne. Wybierz słoneczne miejsce, przygotuj żyzną i przepuszczalną glebę o obojętnym lub lekko zasadowym odczynie, a następnie posadź krzew w dołku dwa razy większym od bryły korzeniowej. Po posadzeniu podlej go obficie, a przy jesiennym terminie skróć pędy mniej więcej o połowę.
Bez czy lilak – jaką roślinę sadzimy?
W tym poradniku chodzi o lilaka pospolitego (Syringa vulgaris) – krzew ozdobny o silnie pachnących kwiatach zebranych w wydłużone wiechy. W języku potocznym często mówi się na niego „bez”, ale botanicznie jest to inna roślina niż bez czarny (Sambucus nigra).
Bez czarny tworzy płaskie kwiatostany, a później czarne owoce. Lilak kwitnie najczęściej w maju, ma sercowate liście i nie wydaje jadalnych owoców. Różnica ma znaczenie przy zakupie sadzonki, ponieważ oba krzewy mają inne wymagania i wygląd.
Jak przygotować miejsce pod sadzenie lilaka?
Najlepsze kwitnienie zapewni stanowisko w pełnym słońcu. Lilak poradzi sobie także w lekkim półcieniu, lecz przy niedoborze światła może kwitnąć słabiej. Gleba powinna być żyzna, umiarkowanie wilgotna i przepuszczalna. Krzew nie lubi podłoża kwaśnego, podmokłego, jałowego ani bardzo piaszczystego.
Przed wykopaniem dołka sprawdź, czy stanowisko spełnia najważniejsze warunki:
- Nasłonecznienie – miejsce powinno być jasne przez większą część dnia.
- Odczyn gleby – najlepsza będzie ziemia obojętna lub lekko zasadowa.
- Przepuszczalność – woda nie może długo zalegać przy korzeniach.
- Żyzność – ubogie podłoże warto wymieszać z dojrzałym kompostem.
- Odstęp od innych roślin – większym krzewom zostaw około 2–4 m przestrzeni, zależnie od odmiany i planowanego pokroju.
Najlepszym terminem sadzenia sadzonek z odkrytym korzeniem jest wiosna lub jesień. Rośliny kupowane w pojemnikach, z dobrze rozwiniętą bryłą korzeniową, można sadzić przez cały sezon, o ile ziemia nie jest zamarznięta, a po posadzeniu zapewnisz im regularne podlewanie.
Jak sadzić bez krok po kroku?
Przygotuj sadzonkę, szpadel, konewkę lub wąż ogrodowy oraz dojrzały kompost. Jeśli bryła korzeniowa jest sucha, przed sadzeniem namocz ją przez kilka minut w wodzie.
- Wykop dołek o szerokości i głębokości mniej więcej dwa razy większej niż bryła korzeniowa. Dzięki temu korzenie będą mogły swobodnie rozłożyć się w spulchnionej ziemi.
- Spulchnij dno i boki dołka. Do wykopanej ziemi dodaj kompost, a przy bardzo ubogim podłożu wymieszaj z nią także niewielką ilość dobrze rozłożonego nawozu organicznego.
- Wyjmij roślinę z pojemnika. Jeśli korzenie są mocno zbite i obiegają bryłę, delikatnie je rozluźnij. Sadzonki z odkrytym korzeniem rozłóż w dołku bez zawijania ich ku górze.
- Ustaw lilaka na takiej głębokości, na jakiej rósł wcześniej. Górna część bryły korzeniowej powinna znajdować się na poziomie gruntu.
- Wsypuj ziemię etapami i lekko ugniataj ją dłonią wokół korzeni. Nie ubijaj podłoża zbyt mocno, ponieważ korzenie potrzebują dostępu powietrza.
- Uformuj płytką misę z ziemi wokół krzewu i podlej go obficie. Woda powinna przeniknąć do całej bryły korzeniowej, a nie spływać na boki.
- Wyściółkuj powierzchnię kompostem lub materiałem organicznym, zostawiając kilka centymetrów wolnego miejsca przy pędach.
Nie sadź lilaka zbyt głęboko. Zakopanie szyjki korzeniowej pod grubą warstwą ziemi ogranicza dostęp powietrza do korzeni, może osłabić wzrost i sprzyjać ich gniciu. Szczególną ostrożność zachowaj przy sadzonkach szczepionych – miejsce szczepienia musi pozostać nad ziemią.
Co robić po posadzeniu?
Pierwszy sezon decyduje o tym, jak szybko krzew się przyjmie. Lilak jest odporny, ale młoda sadzonka nie ma jeszcze rozbudowanego systemu korzeniowego. Podlewaj ją regularnie, zwłaszcza podczas suszy, upałów oraz w okresie po kwitnieniu.
Po posadzeniu zwróć uwagę na następujące zabiegi:
- Podlewanie – dostarczaj wodę wtedy, gdy wierzchnia warstwa podłoża przesycha, szczególnie w pierwszym roku.
- Cięcie po jesiennym sadzeniu – skróć pędy mniej więcej o połowę, aby ograniczyć dysproporcję między częścią nadziemną a korzeniami i pobudzić krzewienie.
- Usuwanie chwastów – nie pozwalaj, aby inne rośliny konkurowały z młodym lilakiem o wodę i składniki pokarmowe.
- Ściółkowanie – cienka warstwa kompostu lub zrębków pomaga utrzymać wilgoć i ogranicza wzrost chwastów.
- Cięcie starszego krzewu – przekwitnięte kwiatostany usuwaj tuż po kwitnieniu, ponieważ lilak tworzy pąki na pędach, które rozwiną się w następnym sezonie.
Cięcie wykonane zaraz po posadzeniu może chwilowo ograniczyć przyrost, ale sprzyja uzyskaniu gęstszego, lepiej rozgałęzionego krzewu. Późniejsze silniejsze cięcie najlepiej przeprowadzać po kwitnieniu. Wczesnowiosenne skracanie zdrowych pędów często kończy się utratą części kwiatów.
Uprawa w donicy jest możliwa głównie w przypadku mniejszych odmian lub form szczepionych na pniu. Pojemnik musi mieć odpływ wody, stabilną konstrukcję i wystarczającą przestrzeń dla korzeni. Roślina w donicy szybciej przesycha, dlatego wymaga uważniejszego podlewania niż lilak posadzony w gruncie.
Najczęstsze błędy przy sadzeniu lilaka
Problemy z przyjęciem się krzewu zwykle wynikają nie z jego wysokich wymagań, lecz z błędów popełnionych podczas wyboru stanowiska lub sadzenia. Najczęściej są to:
- sadzenie w głębokim cieniu, co ogranicza kwitnienie,
- umieszczenie rośliny zbyt głęboko w ziemi,
- wybór miejsca, w którym woda długo stoi po deszczu,
- brak podlewania podczas pierwszego roku,
- pomylenie lilaka z bzem czarnym,
- cięcie wczesną wiosną, które usuwa pąki kwiatowe.
Najprostsza zasada brzmi: posadź lilaka płytko, w słońcu i przepuszczalnej glebie, a po posadzeniu nie dopuść do przesuszenia bryły korzeniowej. Tak przygotowany krzew powinien szybko rozpocząć wzrost i z czasem obficie zakwitnąć.
